در دوران بارداری واکسن آنفلوآنزا بزنیم یا نه؟

به گزارش خبرگزاری صداوسیما، لاله محمودی، عضو هیأت علمی گروه داروسازی بالینی دانشکده داروسازی شیراز گفت: تغییرات طبیعی سیستم ایمنی، قلب و ریه در دوران بارداری می‌تواند خطر ابتلا به آنفلوآنزای شدید و بروز عوارض ناشی از آن را افزایش دهد. بنابراین، پیشگیری از آنفلوآنزا در این دوران اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

چرا آنفلوآنزا در بارداری اهمیت بیشتری دارد؟

بارداری با تغییرات فیزیولوژیک متعددی همراه است که می‌تواند پاسخ بدن به عفونت‌های تنفسی را تحت تأثیر قرار دهد. در نتیجه، زنان باردار در مقایسه با سایر افراد، در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به شکل شدید آنفلوآنزا، بستری شدن و بروز برخی عوارض هستند. به همین دلیل، واکسیناسیون یکی از مهم‌ترین اقدامات پیشگیرانه در برابر آنفلوآنزا در دوران بارداری محسوب می‌شود.

آیا واکسن آنفلوآنزا برای مادر و جنین ایمن است؟

بله. شواهد علمی و تجربه طولانی‌مدت استفاده از واکسن آنفلوآنزا در دوران بارداری، از ایمنی واکسن‌های مناسب این دوران حمایت می‌کند. واکسیناسیون دوران بارداری علاوه بر کاهش خطر ابتلا و عوارض آنفلوآنزا در مادر، می‌تواند با انتقال آنتی‌بادی‌های مادر از طریق جفت، در ماه‌های نخست پس از تولد نیز به محافظت نوزاد در برابر آنفلوآنزا کمک کند؛ دوره‌ای که نوزاد هنوز به سن توصیه‌شده برای دریافت واکسن آنفلوآنزا نرسیده است.

کدام نوع واکسن در بارداری توصیه نمی‌شود؟

یک نکته مهم، تفاوت میان انواع واکسن آنفلوآنزا است. در دوران بارداری می‌توان از واکسن‌های تزریقی غیرفعال (IIV) یا نوترکیب (RIV) که با توجه به سن فرد مجاز هستند استفاده کرد. در مقابل، واکسن زنده تضعیف‌شده آنفلوآنزا (LAIV) که به صورت اسپری بینی تجویز می‌شود، در دوران بارداری توصیه نمی‌شود؛ بنابراین در مشاوره با مادر باردار، تنها گفتن «واکسن آنفلوآنزا بزنید» کافی نیست؛ نوع فرآورده واکسن نیز اهمیت دارد.

واکسن را در کدام ماه بارداری باید دریافت کرد؟

واکسن آنفلوآنزا را می‌توان در تمام دوران بارداری دریافت کرد. بنابراین، نیازی نیست مادر برای رسیدن به سه‌ماهه دوم یا سوم صبر کند.

بهترین زمان واکسیناسیون

معمولاً پیش از شروع فصل شیوع آنفلوآنزا است؛ با این حال، اگر فرد در ابتدای فصل شیوع ویروس واکسینه نشده باشد، دریافت واکسن در ادامه فصل نیز می‌تواند مفید باشد.

همچنین واکسیناسیون آنفلوآنزا به‌صورت سالانه توصیه می‌شود، زیرا سویه‌های در گردش ویروس و ترکیب واکسن ممکن است از یک سال به سال دیگر تغییر کنند.

اگر مادر باردار واکسن نزده باشد و به آنفلوآنزا مبتلا شود چه؟

واکسن برای پیشگیری است؛ اما اگر یک خانم باردار به آنفلوآنزا مبتلا شود یا به آن مشکوک باشیم، نباید موضوع را صرفاً به استراحت و مصرف مایعات محدود کرد. 

خانم‌های باردار در گروه‌های پرخطر برای عوارض آنفلوآنزا قرار دارند و در صورت شک بالینی به آنفلوآنزا، درمان ضدویروسی باید هرچه سریع‌تر و ترجیحاً در ۴۸ ساعت نخست شروع علائم آغاز شود. در موارد مناسب، درمان نباید صرفاً به دلیل انتظار برای نتیجه آزمایش به تأخیر بیفتد.

اوسلتامیویر (Oseltamivir) داروی ضدویروسی ترجیحی برای درمان آنفلوآنزا در دوران بارداری است و در صورت تجویز، می‌تواند در هر سه‌ماهه بارداری استفاده شود. بنابراین، مادر باردار در صورت بروز علائم قابل توجه، تشدید علائم یا شک به آنفلوآنزا باید سریعاً با پزشک یا تیم درمان تماس بگیرد و از مصرف خودسرانه دارو‌های ضدویروس و یا استفاده از درمان‌های علامتی خودداری کند.
 
نقش داروساز در مشاوره مادر باردار چیست؟

داروساز می‌تواند نقش مهمی در پیشگیری و شناسایی زودهنگام آنفلوآنزا در دوران بارداری داشته باشد. پیش از واکسیناسیون، بررسی سن بارداری، سابقه واکسیناسیون، سابقه واکنش شدید یا حساسیت به واکسن و شرایط پزشکی مهم فرد می‌تواند به انتخاب فرآورده مناسب کمک کند. همچنین، در صورت مراجعه مادر باردار با علائم شبه‌آنفلوآنزا، داروساز می‌تواند ضمن ارزیابی اولیه، بر اهمیت مراجعه سریع برای تشخیص و شروع به‌موقع درمان ضدویروسی تأکید کند و از مصرف خودسرانه دارو‌های غیرضروری در دوران بارداری جلوگیری کند.
 
واکسن؛ یک تصمیم برای دو نفر
 
واکسیناسیون آنفلوآنزا در دوران بارداری فقط به معنای محافظت از مادر نیست. واکسیناسیون مادر می‌تواند علاوه بر کاهش خطر بیماری برای مادر، یک لایه محافظتی برای نوزاد در دوره‌ای ایجاد کند که هنوز امکان دریافت واکسن آنفلوآنزا را ندارد.
 
در نهایت؛ واکسن بزنیم یا نه؟
 
در بیشتر موارد، پاسخ روشن است:بله؛ واکسیناسیون مناسب و به‌موقع آنفلوآنزا در دوران بارداری توصیه می‌شود. بارداری به‌خودی‌خود منع دریافت واکسن آنفلوآنزا نیست و واکسن مناسب را می‌توان در هر سه‌ماهه بارداری دریافت کرد. همچنین در صورت بروز علائم آنفلوآنزا، به‌ویژه در زنان باردار، تشخیص و شروع سریع درمان ضدویروسی اهمیت دارد و نباید مصرف خودسرانه دارو جایگزین ارزیابی پزشکی شود.